Over ongemak, de neiging om alles op te lossen en wat ademwerk ons kan leren over aanwezig zijn.
Tijdens mijn ademsessies zie ik regelmatig dat mensen van alles ervaren in hun lichaam. Warmte, kou, spanning, tintelingen. Soms ook kramp of andere ongemakkelijke gevoelens.
Wat me daarbij opvalt, is hoe moeilijk het soms kan zijn om bij zo'n ervaring te blijven. Er ontstaat onrust. Iemand wil begrijpen wat er gebeurt, vraagt zich af hoe lang het nog duurt of probeert de sensatie te veranderen.
En ergens is dat heel begrijpelijk. Als iets ongemakkelijk voelt, willen we er meestal vanaf. Maar hoe gewend zijn we eigenlijk om gewoon even te zijn met wat we voelen?
Onze neiging om alles op te lossen
We zijn ontzettend goed in oplossingen zoeken. Als je je verveelt, pak je je telefoon. Als je spanning ervaart, zoek je afleiding. Als je je onzeker voelt, ga je nadenken over hoe je weer grip kunnen krijgen.
Dat vermogen om problemen op te lossen is waardevol. Het helpt je op allerlei manieren door het leven. Maar soms schieten we zo snel in die beweging dat we nauwelijks nog opmerken wat we eigenlijk ervaren.
In de psychologie bestaat hier een begrip voor: ervaringsvermijding. Dat betekent dat we proberen weg te blijven van onaangename gedachten, emoties of lichamelijke gevoelens. Dat kan op korte termijn verlichting geven. Maar wanneer vermijden onze automatische reactie wordt, kan het ons ook beperken.
Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT) wordt daarom gewerkt aan psychologische flexibiliteit. Het vermogen om ruimte te maken voor moeilijke ervaringen en tegelijkertijd keuzes te blijven maken die passen bij wat belangrijk voor je is.
Een interessante gedachte. Want moeten we altijd eerst van een ongemakkelijk gevoel af voordat we verder kunnen?
Wat ik tijdens ademsessies zie
Tijdens een ademsessie ontstaat er ruimte om onze automatische reacties te onderzoeken. Wanneer iemand spanning of ongemak ervaart, kunnen we samen kijken wat er gebeurt.
Wat voel je precies? Wat roept het bij je op? Kun je er met nieuwsgierigheid naar kijken?
Soms betekent dat even bij een gevoel blijven en rustig doorademen. Soms vraagt het lichaam juist om vertraging, een andere ademhaling of een pauze.
Dat laatste is belangrijk. Tintelingen en krampen kunnen tijdens verbonden ademhaling ook ontstaan door veranderingen in de hoeveelheid koolstofdioxide in het bloed. Het zijn dus geen signalen die je moet proberen te doorbreken of die automatisch iets zeggen over emotionele verwerking. Je grenzen leren herkennen is net zo waardevol als bij een ervaring kunnen blijven.
Wat ik regelmatig zie, is dat er een worsteling ontstaat wanneer iemand een ongemakkelijke ervaring onderzoekt. Maar wanneer er voldoende ruimte en veiligheid is, ontstaat daarna vaak meer rust. Soms komen er ook emoties los, maar dat kan elke keer weer verschillen.
En het roept bij mij de vraag op of we misschien gewoon weinig gewend zijn om op deze manier aandacht te geven aan wat we voelen.
Je lichaam leren opmerken
Er bestaat ook een wetenschappelijke term voor het waarnemen van signalen vanuit je lichaam: interoceptie.
Denk aan het voelen van je hartslag, ademhaling, honger, spanning of andere lichamelijke veranderingen. Die signalen spelen een belangrijke rol in hoe we emoties ervaren en reguleren. Toch staan we er in het dagelijks leven lang niet altijd bewust bij stil.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat je geïrriteerd reageert, terwijl je pas achteraf beseft dat je eigenlijk al de hele middag spanning in je lichaam voelde. Of dat je steeds maar doorgaat, terwijl je lichaam al een tijdje signalen van vermoeidheid geeft. Door vaker stil te staan bij wat je lichamelijk ervaart, kun je zulke signalen mogelijk eerder leren herkennen.
Voor mij is ademwerk een van de manieren om die aandacht te oefenen.
En dan begint het dagelijks leven
De toegevoegde waarde van ademwerk zit voor een groot deel in wat je ermee doet buiten de sessie. Want ongemak komen we voortdurend tegen.
Je partner zegt iets wat je raakt en je schiet meteen in de verdediging. Je voelt onzekerheid over een beslissing en begint alles eindeloos te analyseren. Je hebt een drukke dag gehad en merkt dat je onrustig bent, maar in plaats van even stil te staan, ga je alweer door met het volgende.
Wat zou er gebeuren als je op zulke momenten iets eerder opmerkt wat er in je lichaam gebeurt?
Misschien voel je spanning in je buik. Merk je dat je ademhaling verandert. Of dat je kaken zich aanspannen.
En misschien lukt het om daar een paar seconden bij stil te staan. Even voelen. Rustig ademen. Opmerken wat er gebeurt.
Vanuit daar kun je nog steeds besluiten om iets te veranderen, een grens aan te geven of in actie te komen. Maar er kan ook iets meer ruimte ontstaan tussen wat je voelt en hoe je reageert.
Ademwerk als oefening voor het gewone leven
Dit raakt voor mij aan de kern van mijn werk: aanwezig zijn. Met je aandacht zijn bij wat er werkelijk gebeurt. In je omgeving, en in jezelf.
Ik herken de neiging om ongemak meteen op te lossen ook bij mezelf. Bijvoorbeeld in mijn vaderschap.
Soms zit het in hele kleine dingen. Aan de ontbijttafel meteen opstaan als een van mijn kinderen iets anders wil. Of tijdens het fietsen direct willen schuilen zodra het begint te regenen.
Ik merk hoe snel ik geneigd ben om iets comfortabeler of makkelijker te maken. En soms is dat gewoon wat nodig is. Maar soms kan het ook goed zijn om eens te vragen: van wie is dat ongemak eigenlijk? Van mijn kinderen, of van mij?
Want door zo snel in te grijpen, geef ik ze soms nauwelijks de kans om zelf te ervaren wat er gebeurt. Om even ongemak te voelen, te ontdekken wat ze nodig hebben of zelf een oplossing te vinden.
Wanneer ik me daar bewust van word, kan ik zelf oefenen om die eerste impuls tot ingrijpen op te merken. Zonder er meteen naar te handelen. Even blijven, kijken en voelen wat er nodig is.
Daarom zie ik een ademsessie ook als een plek om te oefenen. Om te ervaren wat er gebeurt wanneer je vertraagt, voelt en aandacht geeft aan wat zich aandient. En om vervolgens te onderzoeken hoe je dat meeneemt naar de momenten in het echte leven.